• Дата публикации: 05/11/2019 - 19:51
    Мазмұны:

       Жұмыс берушілер тарапынан жұмыскерлерді жұмысқа қабылдау барысында сынақ мерзімі туралы талаптар ескеріле бермейді.

       Әрбір жұмыс беруші жұмыскерді жұмысқа қабылдағанда  ҚР Еңбек кодексінің 36 бабында қаралған, еңбек шартындағы сынақ мерзімі туралы төмендегі талаптарды  сақтауы қажет.

    - еңбек шартын жасасқан кезде еңбек шартында жұмыскердің тапсырылатын жұмысқа біліктілігінің сәйкестігін тексеру мақсатында сынақ мерзімі туралы талап белгіленуі мүмкін. Сынақ мерзімі еңбек шартының қолданылуы басталған кезден басталады.

    - сынақ мерзімі жұмыскердің жұмыс өтіліне қосылады және үш айдан аспауға тиіс. Ұйымдардың басшылары және олардың орынбасарлары, бас бухгалтерлер мен олардың орынбасарлары, филиалдар, ұйымдар өкілдіктерінің басшылары үшін сынақ мерзімі алты айға дейін ұзартылуы мүмкін.

    - жұмыскер жұмыста нақты болмаған кезеңге сынақ мерзімі тоқтатыла тұрады.

       Сонымен қатар, аталған Кодекстің   37-бабына сәйкес,  жұмыскердің сынақ мерзімі кезеңіндегі жұмысы теріс нәтиже берген кезде, жұмыс беруші оны жазбаша нысанда хабардар ете отырып, еңбек шартын бұзу үшін негіз болған себептерді көрсетіп, онымен еңбек шартын бұзуға құқылы, егер сынақ мерзімі аяқталса және тараптардың ешқайсысы еңбек шартының бұзылуы туралы хабардар етпесе, онда жұмыскер сынақ мерзімінен өткен болып есептеледі.

  • Дата публикации: 01/11/2019 - 18:47
    Мазмұны:

    Қызылорда облысының еңбек саласындағы бақылау басқармасымен (ары қарай-Басқарма) «Proffi Групп» ЖШС-нің (ары қарай-Серіктестік) бұрғылаушы көмекшісі Д.Дусейновтің Сырдария ауданы, «Ақшабұлақ» мұнай кенішінде жер асты мұнай ұңғымаларын күрделі жөндеу жұмыстары кезінде гидравликалық кілтті бұрау барысында оң қолынан ауыр дене жарақатын алу фактісі бойынша құрылған арнайы тергеп-тексеру комиссиясымен арнайы тергеп-тексеру жүргізілді.

    Қорытындысымен бұл жазатайым оқиғаның орын алуына кәсіпорында еңбек қауіпсіздігі жұмыстарының өз дәрежесінде ұйымдастырылмауы, Серіктестіктің шебері Т.Сагимбаевтың тарапынан жұмыс орнында бұрғылаушының көмекшісімен гидравликалық кілтпен жасалатын жұмыстың қауіпсіз жүргізілуіне және кілттің дұрыс қолданылуына тиісті бақылау жасалмағандығы, зардап шегуші Д.Дусейновтің жұмыс жүргізу кезіндегі өрескел абайсыздығы себеп болғандығы анықталды.

    Осыған байланысты, комиссиямен жұмыс берушінің кінәсі- 70%, жұмыскердің кінәсі- 30 % болып белгіленді.

    Арнайы тергеп-тексеру материалдары Сотқа дейінгі тергеп-тексерудің бірыңғай тізіліміне ҚР Қылмыстық кодексінің 156-бабының 2-бөлігінің белгілерімен тіркеп, тергеу әрекеттерін жүргізу үшін Сырдария аудандық полиция бөліміне жолданды.

  • Дата публикации: 28/10/2019 - 11:05
    Мазмұны:

        ҚР Үкіметінің 2019 жылғы 30 қыркүйектегі №726 Қаулысына сәйкес "Тұрғылықты жерінен мекенжай анықтамаларын беру" мемлекеттік көрсетілетін қызметі 2019 жылғы 1 қарашадан бастап қолданыстан алынады.

       Сәйкесінше, барлық мемлекеттік органдар, балабақшалар, мектептер, ауруханалар, коммуналдық қызмет көрсетушілер, елшіліктер мен консулдықтар, трансұлттық компаниялар, халықаралық ұйымдар, квазимемлекеттік және жеке сектордағы мекемелер, екінші деңгейлі банктер, микрокредиттік ұйымдар және басқа да мекемелер - ешбір жағдайда Қазақстан Республикасы азаматтарынан тұрғылықты жерінен мекенжай анықтамаларын талап етпеуге тиіс.

       Талап етілген жағдайда, ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Қызылорда облысы бойынша департаментіне 8 (7242) 70-56-36 телефоны бойынша хабарласуға болады.

  • Дата публикации: 25/10/2019 - 18:33
    Мазмұны:

       Мемлекеттік еңбек инспекциясына жұмыскерлерден өздерінің ай сайынғы жалақысы туралы мәліметтерді жұмыс берушімен оларға хабарлау тәртібі туралы түсіндірме беру жөніндегі жиі сауалдар түсуде.

       Сондықтан, еңбек заңнамасының осы мәселеге қатысты бөлігіне түсіндірме жасаған жөн деп санаймыз.

       ҚР Еңбек кодексінің 113-бабының 2 тармағына сәйкес, жалақы төлеу кезінде жұмыс беруші әрбір жұмыскерге тиісті кезең ішінде оған тиесілі жалақының құрамдас бөліктері, жүргізілген ұстап қалулардың мөлшерлері мен негіздері туралы, оның ішінде ұстап қалынған және аударылған міндетті зейнетақы жарналары туралы, сондай-ақ төленуге тиісті жалпы ақша сомасы туралы мәліметтерді жазбаша немесе электрондық нысанда ай сайын хабарлауға міндетті.

       Яғни, жұмыс беруші әрбір жұмыскерге аталған мәліметтерді жазбаша немесе электрондық нысанда ай сайын беруге міндетті.

       Сәйкесінше, жұмыскерлерге өздерінің ай сайынғы жалақысының құрамдас бөлігі туралы, жүргізілген ұстап қалулардың мөлшерлері мен негіздері туралы уақытылы ақпарат алып, ұстап қалынған міндетті зейнетақы жарналары және басқа да төлемдердің аударылғандығын бақылауына мүмкіндік беріледі.

  • Дата публикации: 24/10/2019 - 18:38
    Мазмұны:

       Облыстық еңбек саласындағы бақылау басқармасымен Ж.Ембергеновтың жұмыс беруші тарапынан жалақысы толық көлемде төленбегендігі туралы арызы негізінде Жалағаш ауданындағы «Аққұм Жер» ЖШС-де еңбек заңнамасының сақталуына жоспардан тыс тексеру жүргізілді.               

       ҚР Еңбек кодексінің 23 бабының 2 тармағының 5 тармақшасына сәйкес, жұмыс беруші жұмыскерге Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінде, еңбек, ұжымдық шарттарда, жұмыс берушінің актілерінде көзделген жалақы мен өзге де төлемдерді уақытылы және толық мөлшерде төлеуге міндетті. «2019 – 2021 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» ҚР Заңының 8 бабы 1 тармағына сәйкес, 2019 жылғы 1 қаңтардан бастап Республикада жалақының ең төменгі мөлшерi 42500 теңге болып белгіленген.                                         

       Алайда, жұмыс беруші тарапынан аталған жұмыскермен жасалған еңбек шартында жалақы мөлшері 30 мың теңге деп көрсетілгендігі, сәйкесінше оған жалақы аталған Заңмен қаралған айлық жалақының ең төменгі мөлшерінен кем белгіленіп, төленгендігі анықталды.                 

       Тексеру қорытындысымен мемлекеттік еңбек инспекторымен Серіктестік жұмыс берушісіне еңбек заңнамасы бұзушылығын  жою туралы Нұсқама беріліп, оған ҚР «Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы» кодексінің 87 бабы 1 тармағы бойынша 75750 теңге көлемінде әкімшілік айыппұл салынып, ол мемлекеттік бюджетке төленді

  • Дата публикации: 21/10/2019 - 18:50
    Мазмұны:

       Мемлекеттік еңбек инспекциясына жұмыс берушілер мен жұмыскерлерден кәсіпорындар мен мекемелерде келісу комиссиясын құру және онда жеке еңбек дауларын қарау тәртібі туралы сауалдар жиі түседі.

       Осыған байланысты, аталған мәселе жөнінде төмендегідей түсініктеме береміз.

    Қазақстан  Республикасының Еңбек  кодексінің (ары қарай-Кодекс) 159-бабының 1 тармағына сәйкес,шағын кәсіпкерлік субьектілерін және заңды тұлғаның атқарушы органның басшыларын  қоспағанда, жеке еңбек дауларын-келісу комиссиялары, ал реттелмеген мәселелер не келісу комиссиясы шешімінің орындалмауы бойынша соттар қарайды.

       Кодекстің 159 бабының 2 тармағына сәйкес, келісу комиссиясы жұмыс беруші мен жұмыскерлер өкілдерінің бірдей санынан тепе-тең негізде ұйымдарда, оның филиалдары мен өкілдіктерінде құрылатын, тұрақты жұмыс істейтін орган болып табылады.

       Кодекстің 1-бабының 1-тармағының 16-тармақшасына сәйкес, еңбек дауы - Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын  қолдану, келісімдердің, еңбек  және  ұжымдық шарттардың, жұмыс беруші актілерінің талаптарын орындау немесе өзгерту мәселелері бойынша  жұмыскер мен  жұмыс берушінің  арасындағы келіспеушіліктер.

      Еңбек  кодексімен  көзделген  еңбек шартынан туындайтын еңбек даулары соттан тыс келісім комиссиясымен,сондай-ақ тікелей сотпен де және тараптардың келісімі бойынша еңбек дауының кез-келген санаты келісім  комиссияларымен  қарастырыла алады.

       Келісім комиссиясының шешімімен келіспеген, сондай-ақ ол орындалмаған жағдайда, еңбек дауының тараптары сотқа арызбен жүгіне алады.

       Келісім  комиссиясына жүгіну, еңбек дауы тараптарының міндеттері емес, ол осы тараптардың  құқығы болып табылады.

       Кодекске сәйкес, жұмыскер өзінің өтінішін қарауға байланысты келісу комиссиясының отырысына қатысу үшін жұмыстан босатылмайды. Сондықтан комиссия отырысы жұмыстан бос уақытта өткізілуге  тиіс.

       Келісу комиссиясы дауды өтініш тіркелген күннен бастап он бес жұмыс күні ішінде қарауға және дау тараптарына шешімнің көшірмесін оны қабылдаған  күннен  бастап  үш  күн  мерзімде  беруге  міндетті.

       Келісу комиссиясының шешімі қолданыстағы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес болуға тиісті.

  • Дата публикации: 16/10/2019 - 17:16
    Мазмұны:

       Әрбір жұмыскер өндірістік жарақаттанудың алдын алуда жеке қорғаныш құралдарын қолдану тәртібін жақсы білулері қажет.

       Жеке қорғаныш құралдары жұмыскерлерді жұмысқа қабылдау не басқа жұмысқа ауыстыру кезінде не осы құралдарды пайдалану мерзімінің аяқталуына байланысты беріледі.

       Жеке қорғаныш құралдарын пайдалану мерзімдері күнтізбемен белгіленеді және ол жұмыскерге нақты берілген күнінен бастап есептеледі.

       Жеке қорғаныш құралдары сертификатталған және киюге ыңғайлы, қозғалуға бөгет жасамайтындай болуға тиісті және жұмыскерлердің өлшемдеріне сәйкес іріктеліп беріледі.

       Жеке қорғаныш құралдары (противогаздар, өздігінен құтқарғыштар, сақтандыру белбеулері, масаханалар, каскалар және өзге де құралдар) жүйелі түрде сынақтан өткізілуге және дұрыстығы тексерілуге тиіс.

       Жұмыс беруші жеке және ұжымдық қорғаныш құралдарына тиісті күтімді ұйымдастырады, жеке және ұжымдық қорғаныш құралдарын алдын-ала өңдеуді, сондай-ақ оларды жөндеуді уақытында жүзеге асырады,

       Еңбек жағдайлары бойынша қажет болған жағдайда, ұйымдарда жеке қорғаныш құралдарын алдын ала өңдеуге арналған кептіргіштер, камералар мен қондырғылар орнатылады.

       Жұмыскер бұған төлем жасауға тиісті емес.

       Осы кезеңге белгіленген жұмыс уақыты нормасын толық орындаған жұмыскерге берілетін жуу құралдарының (иіс сабыны, шаруашылық сабыны, жуу ұнтағы) айлық нормасы 500 грамнан кем болмауы тиіс.

       Ұжымдық қорғаныш құралдары, санитариялық-тұрмыстық үй-жайлар мен құрылғылар өндірістік ғимараттар мен құрылыстарды жобалау, салу және реконструкциялау кезінде технологиялық процестерді, машиналар конструкциясын, механизмдерді, жабдықтарды ескере отырып көзделеді.

       Гардероб, душ, медициналық қобдишалармен және басқаларымен, сондай-ақ ауыз сумен жабдықтау қондырғыларымен, арнайы киіммен қамтамасыз ету тәртібі мен шарттары ұжымдық шарттарда немесе жұмыс берушінің актісінде айқындалады.

       Қойылатын талаптарға сәйкес келмейтін немесе жұмыскерге байланысты емес себептер бойынша белгіленген мерзімінен бұрын жарамсыз болып қалған арнайы киім ауыстырылуға жатады. 

  • Дата публикации: 14/10/2019 - 16:45
    Мазмұны:

       Еңбек қарым-қатынастарында жұмыскерлер өз құқықтары мен міндеттерін жете білулері тиіс.

       Осыған орай, жұмыскерлердің еңбек заңнамасымен бекітілген құқықтары мен міндеттерін түсіндіру қажет деп санаймыз.

       ҚР Еңбек кодексіне сәйкес, әркімнің де еңбекті еркін таңдауға немесе еңбекке қандай да болмасын кемсітушіліксіз және мәжбүрлеусіз еркін келісуге құқығы, өзінің еңбекке қабілеттілігіне иелік етуге, кәсіп және қызмет түрін таңдауға құқығы бар.

       Ешкімді де өзінің еңбек құқықтарын іске асыру кезінде жынысына, жасына, дене кемістіктеріне, нәсіліне, ұлтына, тіліне, мүліктік, әлеуметтік және лауазымдық жағдайына байланысты ешқандай кемсітуге болмайды.

       Еңбектің осы түріне тән талаптармен айқындалатын өзгешеліктер, ерекшеліктер, артықшылықтар мен шектеулер кемсітушілік болып табылмайды.

       Еңбек саласында кемсітушілікке ұшырадым деп есептейтін адамдар Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен сотқа немесе өзге де орындарға жүгінуге құқылы.

             Жұмыскердің:

    - еңбек шартын жасасуға, өзгертуге, толықтыруға, тоқтатуға және бұзуға;

             - еңбек қауіпсіздігіне және еңбекті қорғау талаптарына сәйкес жабдықталған жұмыс орнына, сондай-ақ еңбек жағдайларына мен еңбекті қорғаудың жай-күйі туралы толық және анық ақпарат алуға;

             - бірдей еңбегі үшін қандай да бір кемсітусіз бірдей ақы алуға ұжымдық шарттардың талаптарына сәйкес уақтылы және толық көлемде жалақы төленуіне;

             - тынығуға, оның ішінде жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысына;

             - еңбек міндеттерін орындауға байланысты денсаулығына келтірілген зиянды өтетуге;

             - міндетті әлеуметтік сақтандырылуға, сондай-ақ еңбек (қызметтік) міндеттерін орындау кезінде жазатайым оқиғалардан сақтандырылуға;

             - Қазақстан Республикасының заңнамасында, сондай-ақ еңбек, ұжымдық шарттарда көзделген талаптарға сәйкес жеке және ұжымдық қорғаныш құралдарымен, арнайы киіммен қамтамасыз етілуге;

             - өзінің денсаулығына немесе өміріне қауіп төндіретін ахуал туындаған кезде, бұл туралы тікелей басшының немесе жұмыс берушінің өкілін хабардар ете отырып, жұмысты орындаудан бас тартуға құқығы бар;     

    Жұмыскер:

             - еңбек міндеттерін келісімдерге, еңбек, ұжымдық шарттарға, жұмыс берушінің актілеріне сәйкес орындауға;

             - еңбек тәртібін сақтауға;

             - жұмыс орнында еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, өрт қауіпсіздігі, өнеркәсіптік қауіпсіздік және өндірістік санитария жөніндегі талаптарды сақтауға;

             - жұмыс берушінің және жұмыскерлердің мүлкіне ұқыпты қарауға;

             - адамдардың өмірі мен денсаулығына, жұмыс беруші мен жұмыскерлер мүлкінің сақталуына қауіп төндіретін ахуал туындағаны, сондай-ақ бос тұрып қалу туындағаны туралы жұмыс берушіге хабарлауға;

             - еңбек міндеттерін орындауға байланысты өзіне мәлім болған мемлекеттік құпияларды, қызметтік, коммерциялық немесе заңмен қорғалатын өзге де құпияны құрайтын мәліметтерді жария етпеуге;

    - келтірілген нұқсанды заңдарында белгіленген шектерде жұмыс берушіге өтеуге міндетті.

             Жұмыскердің еңбек заңнамасында көзделген өзге де құқықтары болады және ол өзге де міндеттерді атқарады.

  • Дата публикации: 07/10/2019 - 18:45
    Мазмұны:

       Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғауды қамтамасыз етуде жұмыскерлердің жеке қорғану құралдарын қолдануы аса маңызды.  Жеке қорғану құралдарын пайдалану жұмыскердің өмірі мен денсаулығын сақтайды.

       Жыл сайын республиканың кәсіпорындарында жеке қорғану құралдарын қолданбаудан немесе оның жоқтығынан 400-ден астам жұмыскер жарақат алады.

    Жеке қорғану құралдары – жұмыскерді зиянды және қауіпті өндірістік факторлардың әсерінен қорғауға арналған құралдар, оның ішінде арнайы киім.

       Арнайы киім – жұмыскерді зиянды және қауіпті өндірістік факторлардан қорғауға арналған киім, аяқкиім, баскиім, қолғап, өзге де жеке қорғаныш құралдары. Әрбір жұмыс түрлеріне Қазақстан Республикасы заңнамасымен бекітілген тізбеге сәйкес өзінің жеке қорғану құралдары болуы тиіс.

       Ұжымдық қорғаныш құралдары – жұмыс істейтін екі және одан көп жұмыскерді зиянды және қауіпті өндірістік факторлардың әсерінен бір мезгілде қорғауға арналған техникалық құралдар.

       Жұмыскер еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі, сондай-ақ еңбек шартында, ұжымдық шартта көзделген талаптарға сәйкес санитарлық-тұрмыстық үй-жайлармен, жеке және ұжымдық қорғану құралдарымен және арнайы киімдермен қамтамасыз етілуге, жұмыс беруші жұмыскерді жеке қорғану құралдарымен қамтамасыз етпеген жағдайда еңбек міндеттерін орындауды тоқтатуға құқылы.

       Жұмыскер жұмыс беруші беретін жеке және ұжымдық қорғаныш құралдарын мүлтіксіз қолдануға және оларды мақсат бойынша пайдалануға міндетті.

       Жұмыс беруші еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі талаптарды бұзатын жұмыскерлерді еңбек заңнамасында белгіленген тәртіппен жұмыстан шеттетуге және тәртіптік жауаптылыққа тартуға құқылы.

       Жұмыс беруші жұмыскерлерге қажетті санитариялық-гигиеналық жағдайлар жасауға, еңбек жөніндегі уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген нормаларға сәйкес жұмыскерлердің арнайы киімі мен аяқкиімін беруді және жөндеуді, оларды профилактикалық өңдеу, жуу және дезинфекциялау құралдарымен, медициналық қобдишамен, сүтпен немесе бірдей тамақ өнімдерімен және (немесе) диеталық (емдік және профилактикалық) тамақтануға арналған арнайы өнімдермен, жеке және ұжымдық қорғаныш құралдарымен жабдықтауды қамтамасыз етуге міндетті.

       Әрбір жұмыскерге техникалық қауіпсіздікті сақтау маңызды, одан да маңыздысы тек бұл ережелерді сақтау ғана емес, жеке және ұжымдық қорғану құралдарын пайдалануды ұмытпау қажет.

       Егер де жұмыскер жеке қорғану құралдарын пайдаланбаса, онда оның іс-әрекеті Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын өрескел бұзғаны болып бағаланады.

       Жұмыскермен, жарақат пен апатты қоса алғанда, ауыр зардапқа әкеліп соқтыратын немесе оған мүмкіндік жасау жөніндегі еңбекті қорғау ережесі бұзылса, онда еңбек заңнамасына сәйкес еңбек шарты бұзылуы мүмкін.

  • Дата публикации: 03/10/2019 - 18:51
    Мазмұны:

    Еңбек шарты жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қорғаудың кепілі болып табылады.

    Сондықтан, әрбір жұмыскер еңбек заңнамасының еңбек шартына қатысты талаптарын білуі қажет.

             ҚР Еңбек кодексіне (ары қарай-Кодекс) сәйкес, жұмыс беруші мен жұмыскердің арасындағы еңбек қатынастарды реттеу үшін еңбек шарты жасалуы тиіс.

             Адамды жұмысқа жіберу еңбек шартын жасасқаннан кейін ғана жүзеге асырылады.

             Сол себепті, жұмысқа кірісер алдында жұмыскер жұмыс берушіден еңбек шарты жасалуын талап етуі қажет.

    Еңбек шарты бойынша жұмыскер жұмысты (еңбек функциясын) жеке өзі орындауға, еңбек тәртіптемесі қағидаларын сақтауға міндеттенеді, ал жұмыс беруші жұмыскерге келісілген еңбек функциясы бойынша жұмыс беруге, осы Кодексте, Қазақстан Республикасының заңдарында және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінде, ұжымдық шартта жұмыс берушінің актілерінде көзделген еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге, жұмыскерге уақытылы және толық мөлшерде жалақы төлеуге міндеттенеді.

             Еңбек шарты:

    1. Белгіленбеген мерзімге;
    2. Бір жылдан кем емес белгілі бір мерзімге;
    3. Белгілі бір жұмыстың орындалу уақытына;
    4. Уақытша болмаған жұмыскерді алмастыру уақытына;
    5. Маусымдық жұмысты орындау уақытына жасалуы мүмкін;

             Бір жылдан кем емес белгілі бір мерзімге жасалған еңбек шартының мерзімін ұзартудың саны екі реттен аспайды.

    Еңбек шарты 16-жасқа толған азаматтармен жасалады.

             Еңбек шарты жазбаша 2-данада жасалады, оның бір-бір данасы жұмыскер мен жұмыс берушіде сақталады.

    Еңбек жағдайлары өзгерген кезде еңбек және ұжымдық шартқа тиісті толықтырулар мен өзгерістер енгізіледі.

             Еңбек шарттарының талаптары біржақты тәртіппен өзгертілмейді.

             Еңбек шартының талаптарын өзгерту туралы хабарламаны еңбек шарты тараптарының бірі береді және екінші тарап оны берілген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қарайды.

    Жұмысқа қабылдау жасалған еңбек шарты негізінде шығарылатын жұмыс берушінің актісімен рәсімделеді.

             18 жасқа толмаған азаматтармен ауыр, зиянды және қауіпті жұмыстарға еңбек шартын жасасуға болмайды.

             Қызметкердің тапсырылатын жұмысқа бекітілген тексеру мақсатында еңбек шартында 3-айдан сынақ мерзімі белгіленуі мүмкін.

             Кодексте көзделген жағдайларды қоспағанда, жұмыс беруші қызметкерден еңбек шарттарда келісілмеген жұмысты орындауды талап етуге құқылы емес.

Беттер

©  ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ ӘКІМДІГІ

Барлық құқықтар қорғалған және сақталған.

Сайттан мәлімет қолданған жағдайда түпнұсқаға сілтеме болуы міндетті

Яндекс.Метрика